Avrupa –Akdeniz Ortaklığı Hakkında 12 Soru

Barselona Süreci

Soru 1. Barselona Süreci ne zaman ve neden başlatıldı?

Avrupa Birliği, yıllardır Akdeniz ülkeleri ile ayrı işbirliği anlaşmaları imzalamış, fakat bu bölge için tek ve ortak bir politika belirlememiştir. 1995 yılının Kasım ayında, Barselona’da, Avrupa Konseyi kararını takiben, Dışişleri Bakanları’nın katıldığı Avrupa-Akdeniz Konferansı düzenlenmiştir. Bu konferans, aynı zamanda Barselona Süreci olarak da anılan Avrupa-Akdeniz İşbirliği’nin başlangıç noktasını işaret etmektedir.

Konferans sonrasında AB’ye üye 15 ülke (bugün 27) ve 12 Akdeniz ülkesi (Kıbrıs ve Malta’nın AB’ye üye olmasından ve Türkiye’nin üyelik müzakerelerine başlamasından sonra 9 ülke), barış, istikrar, ekonomik büyüme ve toplumsal işbirliğinin amaçlandığı Barselona Deklarasyonu üzerinde anlaşmaya vardılar.

Soru 2. Barselona Deklarasyonu ne öngörüyor?

Barselona Deklarasyonu Ortaklığın önde gelen hedeflerini açıklayarak, üç işbirliği alanı tanımlıyor:

• İnsan hakları ve demokrasiye saygı prensiplerine dayanan ortak bir barış-istikrar alanına ulaşmak için Siyasi ve Güvenlik Diyaloğu,
• Ortak ülkelerde ekonomik dönüşümü desteklemek için Ekonomik ve Finansal Ortaklık ile paylaşılan bir refah bölgesi yaratmak ve 2010 yılına kadar serbest ticaret bölgesinin oluşturulması,
• İnsanlar ile kültürler arasındaki anlayışı ve sivil toplumlar arası değişimi teşvik etmek amacıyla oluşturulan Sosyal, Kültürel ve İnsani Ortaklık.

2005 yılında, dördüncü anahtar sektör olarak göç eklenmiştir.

Detaylı bilgi için lütfen tıklayınız.

Soru 3: Kararları kim alıyor?

Dışişleri Bakanları, Barselona Deklarasyonu’nun uygulanmasını izlemek ve eylemleri belirlemek için düzenli olarak toplanırlar. Son birkaç yılda, belirli politika alanlarındaki sorunları ele almak için bakanlık toplantıları daha sık aralarla düzenlenmiştir. 2008 yılında, kültür, bilgi toplumu, su, sanayi, ticaret, ECOFIN (AB Ekonomi ve Maliye Bakanları Konseyi) ve dış ilişkiler gibi alanlarda 11 Avrupa- Akdeniz Bakanlar toplantısı yapılacaktır. Ayrıca, politikaların ve düzenleyici çerçevelerin uyumlaştırılması ve AB standartları ile uygulamalarına yakınsaması için üst düzey yönetici ve uzman düzeyinde de 55’ten fazla görüşme düzenlenecektir.

Kasım 2005’te, Avrupa-Akdeniz Ortakları’nın Devlet ya da Hükümet Başkanları, işbirliğinin onuncu yılını kutladılar ve yeni beş yıllık Çalışma Programı’nı benimsediler.

Soru 4: Ortaklık nasıl işliyor?

Ortaklık; Avrupa Birliği ve tek tek Ortak Ülkeler arasında ikili, ve Avrupa Birliği ve Bölge Ülkeleri arasında bölgesel olmak üzere iki düzeyde işliyor.

İkili İşbirliği: AB, Ortaklık Anlaşması olan her ülkeyle bir dizi faaliyet gerçekleştirir. Anlaşmalar değişkenlik göstermekle beraber; siyasi diyalog, insan haklarına ve demokrasiye saygı, rekabet kuralları, devlet yardımları ve tekeller ile göçü de kapsayan ekonomik, sosyal ve kültürel işbirliği gibi konular hepsinde ortaktır.

İkili projeler hakkında bilgi Delegasyon internet adreslerinde mevcuttur.

Bölgesel İşbirliği: Bu işbirliği, çoğu Akdeniz Ortağı için önemli olan sanayi, enerji, çevre, finans ve tarım gibi politik, ekonomik ve kültürel konuları ele aldığından Ortaklığın en yenilikçi yönünü temsil eder. Bölgesel işbirliği ikili ilişkileri destekleyip, tamamlar.

ENP (Avrupa Komşuluk ve İşbirliği Politikası) + Eylem Planları: Bu süreç Avrupa Komşuluk ve İşbirliği Politikası ve her ülkeye özel olarak hazırlanan Eylem Planı ile destekleniyor. AB ve bu planların uygulandığı ülke, politik ve ekonomik reformlardan oluşan bir gündemi kısa ve orta dönem (3-5 yıl) öncelikleri olarak ortaklaşa belirler. Belirlenen reformlardaki ilerleme karşılığı sunulan en önemli teşvikler, Avrupa program ve ağlarına daha fazla bütünleşme ile genişletilmiş piyasa erişimi ve daha fazla destektir.

Soru 5: Ortaklığa nasıl finansal kaynak sağlanıyor?

AB Barselona sürecini finanse etmek için, MEDA olarak bilinen finansal aracı oluşturmuştur. MEDA’nın ilk aşaması MEDA I, 1995-1999 yılları arasını kapsamakta olup, 3,435 milyon Euro civarında bir bütçeye sahipti. İkinci aşama, MEDA II, 5,350 milyon Euro bütçeye sahip olup, 2000 yılında başlamış ve 2006 yılında tamamlanmıştır.

Her ülke için MEDA yükümlülükleri, “Avrupa Komşuluk ve Ortaklık Politikası Aracı Bölgesel Strateji Belgesi (2007-2013)” ve “Avrupa-Akdeniz Ortaklığı Bölgesel Gösterge Programı”nda bulunabilir.

2007 yılından başlayarak Avrupa Komşuluk ve Ortaklık Aracı (ENPI), MEDA’nın yerini almıştır. Avrupa Komşuluk ve Ortaklık Aracı, Avrupa Komşuluk Politikası’na dahil tüm MEDA ortakları ile Birliğin doğu komşusu olan altı ülkeyi (ENP Doğu) kapsayan bir finansal araçtır. 2007-2013 bütçe döneminde AB, ENP (Avrupa Komşuluk Politikası) işbirliği ülkelerindeki reformları desteklemek amacı ile 12 milyar Euro sağlamıştır.

2005 yılında kabul edilen beş yıllık teknik ve finansal yardımın büyük bölümü, Avrupa Komşuluk ve Ortaklık Aracı, Avrupa-Akdeniz Yatırım ve Ortaklık Aracı (FEMIP) parçası olarak edinilen Avrupa Yatırım Bankası kredileri ve Üye Ülkelerin ikili katkıları ile sağlanacaktır.

Soru 6: Farklı bütçelerden ya da finansal kaynaklardan gelen fonlar mevcut mudur?

Komşuluk Politikası çerçevesinde yer alan "Yatırım Aracı", ENP ortaklarına yönelik kredileri 2008'de finanse etmeye başlayacaktır. Komisyon, enerji, çevre ve ulaşımla ilgili ortak çıkara hizmet eden projeler öncelikli olmak üzere bu aracı (2007-2013 dönemi süresince) 700 milyon Euro ile finanse edecektir. Bu programlar iki taraflı veya bölgesel olabilir.
Avrupa Komisyonu’nun Avrupa Demokrasi ve İnsan Hakları Aracı, İnsani Yardım, çevre programı Life-Üçüncü Ülkeler ve AB’nin araştırma ve geliştirme programı olan 7. Çerçeve Programı gibi çeşitli tematik bütçeleri de Akdeniz bölgesini kapsamaktadır.

2002 yılında kurulan Avrupa-Akdeniz Yatırım ve Ortaklık Aracı (FEMIP) de, Akdeniz Ortaklarına 2 milyar Euro kredi sağlamaktadır.

Avrupa Demokrasi ve İnsan Hakları Aracı
Life – Üçüncü Ülkeler
7. Çerçeve Programı

Soru 7: EuropeAid kapsamındaki Bölgesel Program nedir?

Barselona’da yapılan siyasi taahhütlerin ardından para ayrılmış ve programlar oluşturulmuştur. Bölgesel Program olarak bilinen araç vasıtasıyla uygulama alanları içerisindeki ortak çıkar noktaları belirlenmiş, projeler ihale edilmiş ve etkinlikler başlamıştır. Bölgesel işbirliği güneydeki tüm ortaklara açıktır.

EuropeAid tarafından yönetilen Bölgesel Programlar, Barselona Bildirgesi’nin üç alanında da faaliyet göstermektedir. Tüm MEDA bütçesinin %10’nu bu programlarca kullanılmıştır. Desteklenen projeler Avrupa Komisyonu (Brüksel’deki ana merkez ya da Delegasyonlar) tarafından yönetilirken, programlar hakkındaki kararlar Avrupa-Akdeniz Kıdemli Yöneticiler Toplantısı’nda alınmıştır.
Bölgesel Program tarafından finanse edilen proje ve programların detayları, bu konuda hazırlanmış yayında bulunabilir. EuroMed Bilgi Merkezi Bölgesel Program tarafından finanse edilmektedir.

EuropeAid İşbirliği Ofisi
EuroMed Bilgi Merkezi 
Bölgesel Program – Desteklenen Proje ve Programlar adlı yayın 

Soru 8: Bölgesel Program için ayrılan yeni bütçe nedir?

“Avrupa Komşuluk ve Ortaklık Aracı (ENPI) Bölgesel Strateji Belgesi (2007-2013)” ve “Avrupa-Akdeniz Ortaklığı için Bölgesel Gösterge Programı (2007-2010)”na göre 2007-2009 döneminde Bölgesel Programlar için ayrılan ödenek 343,3 milyon Euro’dur.

Soru 9: Bir ülkenin ENPI’den yararlanabilmesi için herhangi bir siyasi kriter mevcut mudur?

ENPI, Komisyon’un, teknik ve mali desteğin ilkelere bağlı olması gerektiği yönündeki tutumunu yansıtmaktadır. Fonlar, ülkelerin üzerinde anlaşılmış reformları hayata geçirmelerine bağlı olduğu kadar, aynı zamanda, hazmetme kapasitelerine ve ihtiyaçlarına da bağlı olarak ayrı ayrı tahsis edilmiştir. Avrupa Komisyonu’nun destek öncelikleri ilgili ülkelerle birlikte belirlenmiş, bunlara Strateji Metinlerinde ve daha detaylı olarak 3 yıllık “Çok Yıllık Gösterge Programlar (MIP'ler)” ile yıllık programlarda da yer verilmiştir. Her bir ortak ülkeyle beraber bir Eylem Planı da kabul edilmiştir.

Yönetişim hedeflerine ulaşmada en büyük ilerlemeyi sağlayan ülkelerin faydalanmasını teminen ek bir ENP (Avrupa Komşuluk Politikası) kaynağı olarak Yönetişim Kaynağı kurulmuştur.
İlgili tüm dökümanlara ENP web sayfasından ulaşılabilir.

İşbirliği temelleri ve alanları konusunda bilgiye, ENPI'yi (Avrupa Komşuluk ve Ortaklık Aracı) kuran genel şartları içeren tüzük metninden ulaşılabilir.

Soru 10: Ne Başarıldı?

Dış İlişkiler ve Avrupa Komşuluk Politikası’ndan sorumlu Komisyon Üyesi Benita Ferrero-Waldner, 2007’de gerçekleştirilen Avrupa-Akdeniz Dışişleri Bakanları toplantısındaki konuşmasında “gurur duyulacak bir çok başarımız var” dedi. Komisyon üyesi Ferrero-Waldner’in konuşmasında özetlediği başarılardan bazıları:

• 740 milyondan fazla tüketiciyi kapsayan dünyanın en geniş ticaret alanı Avrupa-Akdeniz Serbest Ticaret Alanı’nı gerçekleştirmeye yaklaşıyoruz;
• “Terörizme Karşı Avrupa-Akdeniz Mücadele İlkeleri” konusunda bütünüyle mutabakat sağladık;
• Geçen yılki “Kadının Toplumdaki Yerinin Güçlendirilmesi” konulu Bakanlar toplantısının ardından beş yıllık Etkinlik Çerçevesinin uygulanması için çalışıyoruz;
• Ortaklığımız için eğitim öncelikli bir sektördür ve bundan dolayı Erasmus Mundus Programımızdan 15 milyon Euro’yu yaklaşık 600 Akdenizli öğrenciye hibe olarak tahsis ettik;
• Tüm bu başarılar ENP tarafından desteklendi. Yeni Avrupa Komşuluk ve İşbirliği Ortaklığı aracı altında yalnız 2007 yılında, 30 yeni program için 725 milyon Euro aktarıldı.

Diğer bazı başarılar:

• 2004 yılında Avrupa-Akdeniz Parlamenterler Asamblesi kuruldu.
• Euro-Med, sivil savunma ve 500’den fazla medya çalışanının katıldığı Medya girişimi gibi güven arttırıcı tedbirler desteklendi.
• Sanayi Bakanları tarafından 2004 yılında KOBİ Bildirgesi onaylandı.
• Magrep ülkeleri elektrik pazarının bütünleştirilmesi, Maşrek ülkeleri petrol pazarının aşamalı olarak kurulması ve İsrail ile Filistin arasındaki enerji projelerinin geliştirilmesi enerji işbirliğinin iyi örneklerini oluşturmaktadır.
• Avrupa-Akdeniz Kültürel Mirası ve Avrupa-Akdeniz Gençlik Programı gibi başarılı programlar 10 yıldan fazla bir süredir yürütülmektedir. İktisadi Araştırma Enstitüleri (FEMISE), Siyasal Bilimler Enstitüleri (EUROMESCO), Yatırım Destek Ajansları (ANIMA), ulaşım, enerji, çevre, bölgesel su yönetimi (EWIS), bilgi teknolojileri gibi pek çok alanda bilgi ağları oluşturulmuştur. (Daha fazla bilgi için Bölgesel Program Bilgi Notlarına bakınız)
• Sivil Forum ve Sivil Toplum Platformu’nun oluşturulması, sivil toplum etkinliklerinin yapılanmasına yardımcı bir unsur olmuş ve ortaklığın resmi faaliyetleriyle daha iyi bir arayüz oluşturmuştur.

Soru 11: ENP, Akdeniz Ülkeleri ile olan ortaklığı nasıl etkiler?

ENP ve Avrupa-Akdeniz Ortaklığı aynı temeli paylaşmaktadır: Ülkelerle İkili Ortaklık Antlaşmaları. Mevcut Ortaklık Antlaşmaları’nın yapıları aracılığıyla çalışması, ENP’ye halihazırdaki ilişkilerin potansiyelini kullanabilme ve buradan yeni zeminler kazanabilme olanağı sağlamaktadır.

Çoğu hedefler ortak olmasına karşın, Avrupa-Akdeniz İşbirliği çok boyutlu bir yol izlerken, ENP de iktisadi bütünleşme ve siyasi işbirliğine yol açan reformları uygulama ve modernleşme yönündeki karşılıklı yükümlülükleri de içeren ikili bir yaklaşıma öncelik vermektedir. İşte bu nedenle ENP, her bir ülkeye kendine özgü ihtiyaçları ve kapasitesine bağlı olarak AB ile daha yakın bağlar kurabilme imkanını sağlayarak Avrupa-Akdeniz İşbirliği’ne önemli bir bütünleyicidir.

Soru 12: “Barselona Süreci: Akdeniz için Birlik” önerisi işbirliğini nasıl etkiler?

Temmuz 2008 tarihli son toplantıda kabul edilen sonuç bildirgesi ile, AB devlet veya hükümet başkanları şu noktaları açıklığa kavuşturdular:

“Akdeniz bölgesi Avrupa Birliği için siyasi, ekonomik ve sosyal açılardan yaşamsal stratejik öneme sahip bir bölgedir. Barselona Süreci, 1995’den bu yana Avrupa-Akdeniz ilişkilerinin temel aracı halindedir ve ikili ve çok taraflı işbirliklerinin gelişmesine güçlü biçimde destek olmuştur. ‘Barselona Süreci: Akdeniz için Birlik’, önceki başarıların üzerine temellendirilerek ve onları daha da güçlendirerek AB’nin Akdeniz ile olan ilişkilerine ivme kazandıracaktır. Mevcut politika çerçeveleri dahilinde devam edecek çift taraflı ilişkileri tamamlayacaktır.”

Mayıs ayında Avrupa Komisyonu “Barselona Süreci: Akdeniz için Birlik” yoluyla Akdenizli ortakları ile olan ilişkilerini arttırma önerilerini de kapsayan bir iletişim planını kabul etti.
Avrupa Komisyonu, AB’nin Akdeniz Bölgesi’ndeki ortaklarıyla olan ilişkilerine yeniden hayatiyet ve görünürlük kazandıracak bir kurumlar çerçevesi önerisi sundu. Bu öneriler bir Sekreterya’nın kurulması ile Avrupa-Akdeniz ülkelerinin temsilcilerinden oluşacak daimi bir komitenin yaratılmasını da kapsıyordu.

Bu politika metni, bölge vatandaşlarının yaşamlarını ve yaşamlarını kazanma yollarını geliştirici elle tutulur ve görünür çabaları içerecek projeler üzerine fikirlerin de bir taslağını sunmaktadır.
14 Temmuz tarihli haber metni için için tıklayınız.