Demokrasi ve İnsan Hakları için Avrupa Aracı (DİHAA) Nedir?

AVRUPA BİRLİĞİ İNSAN HAKLARINI VE DEMOKRATİKLEŞMEYİ NEDEN DESTEKLİYOR?

Avrupa Birliği (AB) insan haklarını ve demokrasiyi, dünyanın dört bir yanında destekliyor.
 
AB Antlaşmaları açık ve net bir şekilde şunu söylüyor: Birlik 'özgürlük, demokrasi, insan haklarına ve temel özgürlüklere saygı ile hukukun üstünlüğü ilkeleri üzerine inşa edilmiştir.' İşte bu nedenle bu ilkeler, hem AB'nin iç işleyişi hem de dış politikasının yol gösterici ışığıdır. Aynı zamanda tüm AB ülkelerinin de üyesi olduğu 47 üyeli Avrupa Konseyi'nin de misyon ve hedefleri arasında yine bu ilkeler yer almaktadır.
 
Bazı ilkeler, insan haklarının AB sınırları dışında desteklenmesini ve korunmasını teminen tanımlanmıştır. Bunlar AB'nin ölüm cezası, işkence ve diğer kötü muamele biçimleri, üçüncü ülkelerle insan hakları diyalogu, silahlı çatışmadan etkilenen çocuklar, çocuk haklarının desteklenmesi ve korunması, insan hakları savunucuları ile kadına yönelik şiddet konularını ele alan 'İnsan Hakları Yol Gösterici İlkeleri' altında açıklanmaktadır.

İnsan hakları ve demokratikleşme, diğer tüm aday ülkeler için olduğu gibi Türkiye için de büyük önem taşımaktadır. AB'ye üyelik, bu ilkelere mutlak saygıyı gerekli kılar.
 

İNSAN HAKLARINA YÖNELİK AVRUPA MALİ YARDIMLARI NEDİR?

 
AB'nin üçüncü ülkelere yönelik tüm mali yardımlarında İnsan Hakları öncelikli alanlar arasında yer almaktadır. Türkiye'de aynı durum AB'nin "Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı" kapsamında da geçerlidir.
 
Ancak AB, daha fazlasını yapmaya karar vererek insan hakları odaklı özel bir program geliştirmiştir. 1994'te başlatılan Demokrasi ve İnsan Hakları Avrupa Aracı (DİHAA) - European Instrument for Democracy and Human Rights (EIDHR) 2006 yılında daha da geliştirilmiştir.
 
Bugün DİHAA, üçüncü ülkelerde insan hakları ve demokrasi alanında yürütülen sivil toplum çalışmalarının desteklenmesinde temel araç konumundadır.
 
2007-2013 dönemi için DİHAA'nın dünya genelindeki toplam bütçesi 1.104 milyon Euro'dur. Türkiye'deki proje ve kuruluşlar da küresel ve ülke bazlı programlar yoluyla (bkz. aşağıdaki "DİHAA Kapsamında Türkiye'de Nelere Mali Destek Sağlanabilir" başlığı) bu programdan faydalanabilirler. 2011 yılında Türkiye'ye tahsis edilen miktar, 3 milyon Euro'nun üzerinde bir rakama ulaşacaktır.
 

DİHAA'NIN ÖNCELİKLERİ NELERDİR?

 
DİHAA farklı birçok alanda yürütülen çalışmalara mali destek sağlamaktadır:

  • İnsan hakları ve temel özgürlüklerin en fazla risk altında olduğu ülke ve bölgelerde, bu değerlere yönelik saygıyı arttırmak 

  • İnsan hakları ve demokratik reformun desteklemesinde, grup menfaatlerinin barışçıl yöntemlerle uzlaştırılması çabalarında ve siyasi temsil ve katılımın pekiştirilmesi çalışmalarında sivil topluma yardımcı olmak; 

  • AB İnsan Hakları Yol Gösterici İlkeleri - EU Guidelines on Human Rights kapsamındaki alanlarda yapılan çalışmaları desteklemek: insan hakları, insan hakları savunucuları, ölüm cezası, işkence, silahlı çatışma ve çocuklar ile kadına yönelik şiddet konularında diyalog;

  • İnsan haklarının korunması, adalet, hukukun üstünlüğü ve demokrasi konularında uluslararası ve bölgesel çerçeveyi desteklemek

  • Demokratik seçim süreçlerinin güvenirliğini ve şeffaflığını, özellikle seçim süreçlerinin izlenmesi yoluyla iyileştirmek.

DİHAA KAPSAMINDA TÜRKİYE'DE NELERE MALİ DESTEK SAĞLANABİLİR?

 
Türkiye'deki projeler, aşağıdaki yöntemleri kullanılarak DİHAA kapsamında mali destekten faydalanabilirler:
 

  1. (Türkiye de dahil) seçilebilir nitelikteki tüm ülkelere açık olan, dünya çapında uygulanan ve doğrudan Avrupa Komisyonu'nun EuropeAid Kalkınma ve İşbirliği Ofisi tarafından duyurulan "Global Grant Schemes" (Küresel Hibe Programları) 

  2. Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu tarafından duyurulan ve sadece Türkiye'ye yönelik özel hibe programları ("Country Based Support Scheme"- Ülke Bazlı Destek Programı)

Her iki program altında DİHAA desteği öncelikle:

  • Sivil toplum projelerinin veya uluslararası/hükümetler arası kuruluşların finansmanına yönelik hibeler,

  • İnsan hakları savunucularına yönelik küçük ölçekli hibeler

şeklinde sağlanır.
 

ŞİMDİYE KADAR TÜRKİYE'DE NELER DESTEKLENDİ?

 
Türkiye'de 1999'dan bu yana DİHAA kapsamında toplam değeri 17 milyon Euro'yu bulan 107'yi aşkın proje desteklenmiştir. Bunların arasında 17 makro/küresel hibe ile 90 mikro/ülke bazlı hibe yer almaktadır. Hali hazırda sayısı 20'nin üzerinde proje devam etmektedir.
 
Geçen yıllar içinde Türkiye programının öncelikleri, daha genel anlamda, insan hakları sahasında faaliyet gösteren sivil toplumun güçlendirilmesi üzerine odaklanmıştır. Bu kapsamda ifade özgürlüğü ve bağımsız medya, adalete erişimin iyileştirilmesi, işkence ve cezasızlıkla mücadele, kültürel çeşitliliğin korunması ve bu çeşitliğe saygı gösterilmesi, savunmasız grup ve azınlıkların hakları, insan hakları eğitim ve öğretim programları, özellikle (kadınlar, LGBTT, Roma ve gençlik de dahil) yeterince temsil edilmeyen gruplar için örgütlü bir toplumda siyasi temsil ve katılımın arttırılması gibi konular yer almıştır.
 
AB Delegasyonu şu sıralarda, 2010 yılında Türkiye'ye yönelik toplam 1,2 milyon Euro bütçeli teklif çağrısı kapsamında yapılan hibe başvurularını değerlendirmektedir. Bu son teklif çağrısının öncelikleri arasında:

  • yerel ve ulusal düzeyde İnsan Hakları Politikalarının hazırlanması, uygulanması ve izlenmesinde sivil toplum katılımının güçlendirilmesi ve arttırılması;

  • insan hakları ve temel özgürlüklerin yerel düzeyde desteklenmesi, korunması ve gerçekleşmesine yönelik çabalarında İnsan Hakları Savunucularının desteklenmesi. 

yer almaktadır.
 

TÜRKİYE'DE DİHAA KAPSAMINDA KİMLER DESTEKTEN FAYDALANABİLİR?

 
Prensipte Türkiye'deki kuruluşlar, aşağıdaki koşulları karşılamaları halinde, hem Küresel Hibe Programlarına hem de Türkiye Ülke Bazlı Destek Programına başvurabilirler:

  • Sivil toplum örgütü olmak (hem Küresel hem de Ülke Programları altında)

  • Kar amacı gütmeyen kamu veya özel sektör kuruluşu olmak (daha ziyade Küresel Program altında)

  • Ulusal, bölgesel ve uluslararası parlamenter bir yapı olmak (daha ziyade Küresel Program altında)

  • Uluslararası ve bölgesel hükümetler arası bir kuruluş olmak (çok büyük küresel çalışmalar için veya Küresel ve Ülke Bazlı Programlar altında ortak olarak)

  • Gerçek kişi ve tüzel olmayan varlık olmak (sadece belli istisnai durumlarda)

Bunlar genel koşullardır. Başvurularla ilgili ayrıntılı koşullar, Küresel ve Ülke Bazlı destek programları kapsamında yapılan her Teklif Çağrısıyla birlikte yayımlanan Başvuru Sahiplerine Yönelik Yol Gösterici İlkelerde açıklanmaktadır.
 

TÜRKİYE'DEKİ DİHAA İLE İLGİLİ DAHA FAZLA BİLGİYE NEREDEN ULAŞABİLİRİM?

 
Bizlerle irtibat için e-posta adresimiz:
delegation-turkey-dihaa@eeas.europa.eu