Gümrük Birliği

Customs Union

Gümrük Birliği, ülkeler arasında herhangi bir gümrük vergisi veya tarifesi olmadan ticaret yapılması, üçüncü ülkelerden yapılan ithalatlara ortak bir dış tarife uygulanması ve ortak ticaret politikalarının uygulanması demektir. Mevcut Gümrük Birliği anlaşması aynı zamanda Türkiye ve AB Üye Devletleri arasındaki güçlü ve büyüyen Ticaret ve Yabancı Doğrudan Yatırım ilişkilerini de desteklemekte ve kolaylaştırmaktadır.

1963 yılında Türkiye AET ile Ankara Anlaşması olarak bilinen bir Ortaklık Anlaşması imzaladı.

Anlaşma, Türkiye'nin AB Ortak Pazarı'na, kurulacak bir gümrük birliği vasıtasıyla kademeli olarak katılımı için aşağıda belirtilen üç aşamayı öngörmekteydi:

  1. Hazırlık aşaması (1964–1970),
  2. Geçiş (1973–1995),
  3. Nihai aşama (1996'dan tam ekonomik entegrasyona kadar).


1973 yılında hazırlık aşamasının sonuna gelindiğinde, iki taraf arasında gümrük vergilerinin kaldırılmasını amaçlayan bir Ek Protokol benimsendi. Bu protokole göre AB, Türk kökenli sanayi malları üzerindeki gümrük vergilerini geçiş döneminin en başından itibaren kaldırırken, Türkiye'nin AB sanayi malları üzerindeki gümrük vergilerini kaldırması kademeli olarak gerçekleşecekti. Türkiye'nin Gümrük Birliği'nin uygulamaya konmasını tamamlaması için 22 yıllık bir süre öngörülmüştü.

1995 yılında, geçiş döneminin tamamlanmasından sonra, Gümrük Birliği Kararı kabul edilerek Türkiye, AB sanayi mallarına uygulanan gümrük vergilerini kaldırdı. Karar 1 Ocak 1996'da yürürlüğe girdi.

Gümrük Birliği'nin Modernleştirilmesi

Gümrük Birliği, AB ve Türkiye’nin ekonomik olarak bütünleşmesinde büyük rol oynamış, ancak yürürlükte olduğu yirmi yıllık dönemde artık geri kalmıştır. Küresel ticaretteki eşi görülmemiş artış, Avrupa Birliği’nin doğuya doğru genişlemesi ve yükselen ekonomilerin artan etkisi de Gümrük Birliği’nin faal olduğu alanı farklılaştırmıştır. Bu faktörler dolayısıyla, AB-Türkiye ticari ilişkilerini belirleyen çerçevenin kapsamlı olarak yeniden incelenmesi gerekmektedir.

Daha ayrıntılı olarak, örneğin mevcut ikili AB-Türkiye ticari ilişkilerinin çerçevesi, hizmetler ve kamu alımlarını kapsamamakta ve tarımı da yalnızca ayrıcalıklı imtiyazlara dayalı olarak içermektedir. Bunun neticesinde, AB-Türkiye ticari ilişkileri, büyüyen bir AB’nin daha hırslı ticaret politikası ve sonrasında birliğin, kilit önemde ekonomik ortaklarla yaptığı, daha derinlikli ve daha kapsamlı serbest ticaret anlaşmalarının gerisinde kalmıştır.

Yakın zamanda AB ve üçüncü ülkeler arasında yapılacak kapsamlı serbest ticaret anlaşmaları da düşünüldüğünde, Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, Türkiye’ye, ekonomik reformlara odaklanma, rekabet gücünü artırma ve gelecekteki ticaret anlaşmalarıyla ilgili olarak entegrasyon potansiyelini geliştirme fırsatı sağlayacaktır. Avrupa Birliği yeni bir inisiyatif teklifi sunacağı zaman, öncelikle bir etki değerlendirme raporu yoluyla AB faaliyetinin gerekip gerekmediğini ve alternatif politika seçeneklerinin potansiyel etkilerinin ne olacağını belirler. Bunun sonucunda Komisyon, Konseye müzakere talimatlarını iletebilir. Gümrük Birliği güncellemesi kapsamında Komisyon, Ağustos 2015 tarihinde bir yol haritası yayınlamıştır. Bu yol haritasıyla, ikili ticari ilişkilerin geliştirilmesine yönelik potansiyel olasılıkların bir değerlendirmesinin yapılması ve AB ve Türkiye arasındaki Gümrük Birliği’nin güncellenmesi amaçlanmıştır. Yol haritası, taraflar arasında iyileştirilmiş ekonomik büyüme ve entegrasyon olasılıkları üzerinde durmuştur.

Avrupa Komisyonu, Etki Değerlendirme Sürecinin ardından ve yol haritasının ön gördüğü prosedürlere de uygun olarak, 21 Aralık 2016 tarihinde Konsey’den kendisine, Gümrük Birliği’nin güncellenmesine yönelik olarak Türkiye ile müzakerelerin başlatılması konusunda yetki verilmesini talep etmiştir.

Gümrük Birliğinin Yararları

Türkiye, katılım müzakerelerine başlamadan önce "erken" bir kanuni uyum sürecinden yararlanmıştır.

  • Türkiye, ticaret alanında ürünleriyle tek pazara katılmaktadır.
  • Türkiye, 10 yılı aşkın süredir AB ile uyumlaştırılmış bir anti-tröst mevzuatı uygulamaktadır.
  • Türkiye, 10 yılı aşkın süredir AB ile neredeyse uyumlaştırılmış bir gümrük kanunundan yararlanmaktadır.
  • Türk ihracatçıları, AB teknik standartlarına göre üretimde ve belgelendirmede deneyim sahibidir.
  • Türkiye birçok fikri mülkiyet hakkını kabul etmiş ve uygulamaktadır.


Kapsam

Gümrük Birliği genel olarak endüstriyel ve işlenmiş tarımsal ürünleri kapsar. Üçüncü ülkelerden gelecek bazı sanayi ürünleri için Topluluk tarafından uygulanan Ortak Dış Tarife'ye ilişkin uyumlaştırma 1 Ocak 2001 tarihinde tamamlandı. Otomobil, ayakkabı, deri ürünleri ve mobilya gibi ürünleri kapsayan bu gruba 'hassas malzemeler' denir.

Avrupa Topluluğu'nun 3448/93 sayılı Konsey Yönetmeliği'nde sıralanan, işlenmiş tarımsal ürünler de Gümrük Birliği'ne dahil edilmiştir. Topluluk'un işleyişiyle uyumlu bir şekilde geliştirilen yeni mevzuat çerçevesinde söz konusu ürünlerden birinin ithali durumunda, gümrük vergileri tarımsal ve endüstriyel paylara ayrılır; endüstriyel vergiler uygulanmazken, tarımsal pay AB'de kullanılan vergi oranlarına uyarlanır.

Türkiye'nin Gümrük Birliği'ne katılımı ayrıca, Türk teknik standartlarının AB gerekleriyle uyumlaştırılmasının yanı sıra fikri, sınai ve ticari mülkiyet hakları konusundaki çeşitli anlaşmalara taraf olması anlamına da gelmektedir.

Gümrük Birliği'nde mevcut durum hakkında bilgilenmek için Türkiye'nin Gümrük Birliği Topluluk Mevzuatına Uyumu sitesini ziyaret ediniz..

Gümrük Birliği hakkında güncel bilgiye erişmek için tıklayınız (İngilizce).

Önemli Bağlantılar

Avrupa Komisyonu Ticaret Gen. Müd.
Avrupa Komisyonu Tarife ve Gümrük Gen. Müd.
Pazar Erişim Veritabanı

İhracat Danışma & Destek
AB ve Türkiye Ticari İlişkileri
İlerleme Raporları
T.C. Ekonomi Bakanlığı
T.C. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı
Gümrük Birliği ve Türkiye üzerine daha fazla bilgi

Önemli Belgeler

AB ticaret ve Yatırım Broşürü (PDF, 2.0 MB) 
Avrupa Ticaret Politikası nedir? (PDF, 730 kB) 
Dünya çapında ihracat mı yapmak istiyorsunuz? (PDF, 3.5 MB) 
Ticaretin 10 faydası (PDF, 675 kB) 
AB-Türkiye Gümrük Birliği Değerlendirmesi (PDF, 1.7 MB)