An old style balance symbol of justice

Adalet alanında örnek projeler : İnsan Haklarının Korunması için Ceza Adaleti Reformunun Desteklenmesi

Türkiye, hukuk sisteminin AB değerleri ve standartları ile daha fazla uyumlaştırılması çerçevesinde büyük ölçekli bir dönüşümden geçmektedir. Ceza adaletinin uygun bir şekilde işlemesini sağlamak için yeni Türk Ceza Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu gibi bir dizi kanun 2005 yılında yürürlüğe girmiştir. Bu kanunların ardından yargı reform paketleri gelmiştir. Çapraz sorgulama, iletişimin durdurulması ve tanık koruma gibi yöntem mekanizmaları güncellenmiştir.

Özgürlük, demokrasi, insan hakları ve temel özgürlüklere saygı, hukukun üstünlüğü ilkeleri, Avrupa Birliği’nin temel değerleridir. Ceza adaletinde yapılan reformların başarısı, hukukun üstünlüğünün adalet sistemi içerisindeki tüm aktörler tarafından ne ölçüde kabullenildiğine ve uygulandığına bağlıdır. Bu yalnızca yasama reformlarıyla sağlanamaz; sistemin uygun bir şekilde hayata geçirilmesi için daha farklı önlemler alınması da gerekmektedir. Bunu başarmak için AB, Türk Ceza Adaleti Sisteminin etkinliğinin Avrupa Standartlarına uygun şekilde iyileştirilmesini ve sistem içerisindeki insan hakları ile ilgili uygulamaların geliştirilmesini desteklemektedir.

Bu alanda yapılan en önemli eylemlerden biri, IPA 2009 programı kapsamında Türk Ceza Adaleti Sisteminin etkinliğini igeliştirmeyi amaçlayan ve AB tarafından finanse edilen bir projenin uygulanmasıdır. Avrupa Konseyi, Adalet Bakanlığı, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu, Adalet Akademisi, Barolar Birliği ve emniyet yetkilileri tarafından ortaklaşa uygulanan 3,9 milyon Avroluk (AB katkısı 3.2 milyon Avro) bu proje ile Türkiye, ceza adaleti sisteminde yer alan 2.500’den fazla kilit aktörün insan haklarına ilişkin anlayışlarını geliştirmiş ve yine insan haklarına dair bilgi ve saygılarını artırılmıştır.

Proje kapsamında uzmanlar, ceza adaleti alanındaki durumu inceleyerek kapsamlı bir ihtiyaç analizi raporu hazırlamıştır. Bu rapor eksiklikleri açığa çıkarmış ve Türk ceza adaleti sisteminin etkin bir şekilde işlemesi için daha fazla geliştirilmesi gereken alanları belirlemiştir. Yasama ile ilgili bazı değişiklikler, rapordan elde edilen bulgulara uygun şekilde uygulanmaya başlanmıştır. Türk Adalet Akademisinin eğitim müfredatı geliştirilmiş, hakim ve savcıların i üniversite ve hizmet içi eğitimine ilişkin 18 alt başlığı kapsayan 10 eğitim modülü eklenmiştir. İnsan haklarına ilişkin bakış açısı tüm başlıklara eklenmiş, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Ulusal Yüce Divanlara ait hükümlere atıfta bulunulmuştur. Buna paralel olarak, Akademinin eğitim kapasitesini artırmak amacıyla 300’den fazla eğitimciyi kapsayan bir havuz oluşturulmuştur. Çalışma ziyaretleri ve atamalar sayesinde, Avrupalı mevkidaşları ile ilişki ve işbirliği kuran 100’den fazla yargı çalışanının kapasitelerinin artırılmasında önemli bir gelişme kaydedilmiştir. AB Üye Ülkelerle işbirliği kurulması ihtiyacının giderek artmasına istinaden cezai konularda uluslararası adli iş birliğine ilişkin taslak kanun da hazırlanmıştır. Son olarak, müdafaa etiği, çapraz sorgulama, hukuki yardım, müdafaa stratejisi ve önerge uygulamalarına ilişkin el kitapları aracılığıyla sistem içerisinde görev yapan avukatların kapasiteleri güçlendirilmiştir. Yapılan 10 bölgesel seminerde bu el kitapları 1200’den fazla avukata tanıtılmış ve Türkiye’deki tüm yerel barolara dağıtılmıştır.

AB, cumhuriyet savcılıklarının cezai soruşturmalara ilişkin kapasitelerinin ve adalet alanında çalışan kişilerin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ihlallerini engelleme kabiliyetlerinin daha fazla artırılması amacıyla bu eylemlerine iki yeni proje ile devam edecektir.