Remarks by High Representative/Vice-President Federica Mogherini at the press conference following ministerial meetings of the EU/E3 and EU/E3 and Iran

AB/A3 ile AB/A3 ve İran bakanlar düzeyi toplantılarının ardından düzenlenen basın toplantısında Yüksek Temsilci/Başkan Yardımcısı Federica Mogherini tarafından yapılan açıklama

16.05.2018 Çar - 08:20

Brüksel, 15/05/2018 - 23:07

Birleşik Devletler tarafından yapılan ve İran Nükleer Anlaşması Ortak Kapsamlı Eylem Planından (JCPOA) çekildiklerini bildiren açıklamanın ardından bugün öğleden sonra ve akşam saatlerinde, ortak tavrımızı ve önümüzdeki dönemde yapacaklarımızı ele almak üzere  Fransa (Jean-Yves Le Drian), Almanya (Heiko Maas), Birleşik Krallık (Boris Johnson) ve İran İslam Cumhuriyeti (Mohammad Javad Zarif) dışişleri bakanlarıyla iki ayrı toplantıda bir araya geldim. 

Küresel düzeyde nükleer silah yayılımının önlenmesi amaçlı mimarinin temel bir unsuru ve önemli bir diplomatik başarı olarak Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin 2231 sayılı kararı doğrultusunda oybirliğiyle onaylanan İran nükleer anlaşmasının eksiksiz ve etkin bir şekilde uygulanmaya devam edilmesi yönündeki taahhüdümüzü hatırlattık. 

Hepimiz, Birleşik Devletlerin İran nükleer anlaşmasından çekilmesinden üzüntü duyduk ve nükleer bağlantılı müeyyidelerin kaldırılması ile İran’la ticari ve ekonomik ilişkilerin normalleştirilmesinin, bu anlaşmanın yaşamsal önem taşıyan bir bölümü olduğunu hep birlikte teyit ettik.

Tüm bu ortak hedeflerin gerçekleştirilmesi doğrultusundaki kararlılığımızı vurgularken, bu amaçla diyalogumuzu tüm düzeylerde derinleştirme konusunda mutabakata vardık.

Tam bu noktada şunu vurgulamak isterim ki uzmanlarımız da hemen bugün uzun saatler boyunca birlikte çalışmaya başladılar.

İran’la özellikle uzmanlar düzeyinde yoğun görüşmeler başlatmayı kararlaştırdık: az önce de ifade ettiğim üzere, daha bugünden bu toplantıları başlatmış olduk. Bu toplantılarda önümüzdeki haftalar içinde uygulamaya dönük neticeler alınabilmesi maksadıyla şimdi ifade edeceğim konular ele alınacak:

İran’la ekonomik ilişkilerin korunması ve derinleştirilmesi;

İran petrolü ile gaz yoğun petrol ürünleri ve petrokimyasalların satışının sürdürülmesi ve ilgili iletimler;

İran’la etkin bankacılık işlemleri;

İran’la deniz, kara, hava ve demiryolu ulaşımı ilişkilerinin sürdürülmesi;

Finansal bankacılık, sigortacılık ve ticaret alanında ekonomik ve finansal işbirliğini kolaylaştırmak adına, ticaret ve yatırım için uygulama desteklerinin verilmesi de dâhil, ek ihracat kredileri ve özel amaçlı araçların sağlanması;

Avrupa şirketleri ve İranlı muhatapları arasında Mutabakat Zabıtları ve sözleşmelerin daha fazla geliştirilmesi ve uygulanması;

İran’da daha fazla yatırım;

Avrupa Birliği ekonomik işletmecilerinin korunması ve hukuki belirliliğin sağlanması:

Ve bir o kadar önemli olan diğer husus da İran’da şeffaf, kurallara dayalı iş ortamının daha fazla geliştirilmesi konusudur.

Nükleer anlaşmayı her yönüyle, iyi niyetle ve yapıcı bir atmosferde uygulamaya devam etme doğrultusunda taşıdığımız kararlılığı, hepimiz, bir defa daha teyit ettik ve hem tüm düzeylerde hem de JCPOA Ortak Komisyonunun diğer katılımcılarıyla yoğun istişarelere devam etme konusunda mutabakatımızı ifade ettik.

Ayrıca önümüzdeki hafta Viyana’da, Dışişleri Bakan Yardımcıları veya Siyasi Direktörler düzeyinde bir Ortak Komisyon toplantısı da düzenleyeceğiz --ki bu toplantılar zaten hep bu düzeyde yapılıyor… Bugün ve bu akşam yaptığımız olumlu istişareler doğrultusunda elbette önümüzdeki günlerde de çalışmalarımızı sürdüreceğiz.

Toparlamak gerekirse, olumlu bir toplantı gerçekleştirdik. Az önce de ifade ettiğim gibi, bir takım çalışmalar hâlihazırda başlamış olsa da bu toplantı bizlere, yarından itibaren üzerinde çalışmaya başlayacağımız bir dizi ortak eylem ve ortak tedbir konusunda mutabakata varmamız için bir imkân tanımış oldu.

Bu konuyla ilgili olarak yarın sabah [haftalık] [Avrupa] Komisyon Kolej toplantısında da bilgilendirmede bulunacağım. Özellikle bu tedbirlerin Avrupa Komisyonu düzeyinde yapılan çalışmalara atıfta bulunduğu bazı yönlerini ele alacağız.

Özellikle AB ekonomik işletmecilerinin korunması için, başta A3 ve sonra da diğer üye devletler olmak üzere, AB üyesi devletlerin sadece AB düzeyinde değil; aynı zamanda, ulusal düzeyde de tamamlayıcı nitelikte mekanizmalar ve tedbirler üzerinde çalışmasına karar verdik. Yarın akşam Sofya’da düzenleyeceğimiz liderler yemeğinde, 28 Üye Devlet ve Hükümet Başkanını da bu konuda bilgilendirme şansım olacak. A3 liderleri de bu yemeğe katılacak ve inanıyorum ki diğer 25 ülkeyle de ilk görüş alışverişini bu yemek sırasında yapabileceğiz.   

JCPOA'nın uygulanmasının da yaklaşık 10 gün sonra (28 Mayıs 2018) gerçekleştirilecek sonraki  Dışişleri Konseyi toplantısının gündeminde olduğunu belirtmek istiyorum. Dolayısıyla 28 Üye Devletin tamamının Dışişleri Bakanları –en geç o aşamada- bu ya da benzer doğrultuda birlikte ortak çalışmalar yürütme imkanına sahip olacak.

S: Bir takım tedbirlerden bahsettiniz. Bunlar nedir? Bunlar sözlerden mi ibaret? Taahhütlerden mi? Bunlar bizim mi yoksa her iki tarafında yapacağı ya da hedef olarak belirlediği işler mi? Ayrıca önümüzdeki aylar ya da yıllarda Avrupa'nın İran'la mevcut ticaret düzeyini en azından muhafaza etme yönünde önerebileceğiniz herhangi bir garanti var mı?

 
Amacımız zaten bu. Bahsettiğim mevzuular listesi pratik çözüm bulmak amacıyla ele almaya karar verdiğimiz hususlardan oluşuyor. Dolayısıyla burada bir dizi tedbirden değil, ele alma ihtiyacını hissettiğimiz oldukça geniş ve kapsamlı bir dizi husustan bahsediyoruz. Zaten bu konular üzerinde çalışmaya başladık bile –hatta çalışmalar bugün başladı. Önümüzdeki haftalarda pratik bir çözüme varabilmek için, diğer Üye Devletler de dahil olmak üzere, yakın koordineli bir şekilde birlikte çalışıyoruz. Dolayısıyla ele alma ihtiyacını hissettiğimiz meselelerden bahsediyorum ve bu hususlara kısa zamanda pratik çözüm bulabilmek için birlikte çalışacağız.

Üzerinde çalışacağımız – ve çalışmakta olduğumuz- pratik çözümler görüştüğümüz farklı hususlara bağlı olarak tabii ki farklı nitelikteler. Eminim günler ilerledikçe sizlere [basın ve medya] çalışmalarımızın farklı bileşenlerinin içeriğine dair teknik bilgiler aktarılacaktır.  Ama daha bu aşamada dahi, ele alınacak hususlar konusunda oldukça net bir liste olduğunu söyleyebilirim.

 
Neyi garanti edebileceğimiz ya da sağlayabileceğimiz konusuna net olarak değinmek istiyorum. Son derece zor bir ortamda çalışıyoruz, hem Avrupa halkı, hem İran halkı hem de liderler bunun farkında. Geçen hafta tam bu vakitte [ABD] Başkan Trump'ın duyurusunu öğrendikten sonra zor bir ortam belirdi.

Bununla birlikte JCPOA'nın kalmasını sağlamaya kararlıyız. Zor bir görev olduğunun farkındayız ancak bunu başarmaya kararlıyız ve bunun gerçekleşmesine yardımcı olmak için de tedbirler geliştirmeye başladık. Bu Avrupa tarafı için geçerli ama İran tarafında da aynı isteği ve kararlılığı gördük.

Dolayısıyla hukuki ya da ekonomik garantilerden bahsedemeyebilirim ama Avrupa tarafında –ve aynı zamanda İran tarafında- ciddi, kararlı ve özverili çalışmalardan ve taahhütlerimizin korunmasından bahsedebilirim. Normalde beraber kararlı, özverili ve iyi niyetli bir şekilde çalıştığımız zaman, zor koşullar altında dahi, bazı kazanımlar elde ediyoruz.

S: Kalan zamanda sizce bir sonuca varılabilir misiniz? Bu sürenin uzatılması mümkün olabilir mi? Müzakerelerin sonucu ne olacak -  bir açıklama mı  ya da yazılı metin? Anlaşmaya ek şeklinde hükümler eklenecek mi?

 

Pratik çözümler bulmak üzere çalışıyoruz. Anlaşma yeterince karmaşık, uzun ve detaylı. Dolayısıyla değiştirilmesi ya da ek yapılmasına gerek yok. Her şey anlaşma metninde yazıyor zaten.

Oradaki taahhütlere, başka bir deyişle İran tarafının nükleer taahhütlerine ve bizim ve uluslararası camianın kalanının da özellikle İran halkının anlaşmanın uygulanmasının sonucu olarak elde edecekleri ekonomik kazanımlara ilişkin taahhütlerimize eksiksiz uyulması konusunda kararlıyız.

Dolayısıyla burada kesinlikle anlaşmaya ek ya da değişikliklerden bahsetmiyoruz; bu meseleleri çözüme kavuşturacak somut tedbirler, pratik çözümlerden söz ediyoruz. Bunlar farklı meselelere göre farklı şekillerde olabilir ancak çok somut, çok pratik, operasyonel ve çok çabuk olmalıdır. 

Zamanlamayla ilgili olarak belirttiğim gibi çalışmalara aslında daha önce başlamıştık.  Bugün uzmanlar son derece verimli şekilde fikir alışverişinde bulundular ve bu çalışmayı yarın akşamdan başlamak üzere Komisyon düzeyinde Üye Devletlerle sürdüreceğiz, mevcut durumu 28 Üye Devletin Devlet veya Hükümet Başkanlarıyla paylaşacağız. Avrupa Birliği başkentleri şüphesiz Avrupa mekanizmalarının nasıl desteklenebileceğine ya da bulabileceğimiz çözümlere bakacaklar.   Süreç hızlı işlemelidir. Size iki gün, iki hafta ya da daha fazla gibi bir süre veremem ancak önümüzdeki birkaç hafta içerisinde bu çalışmayı yürütmemiz gerektiğini konuştuk. 

Q. İran tarafı çözüm üretmek için asgari ne kadarlık bir zaman gerektiği konusunda bir takvim verdi mi ve sözünü ettiğiniz çözümlerin zamanında bulunamaması halinde ne olacağına değindi mi? AB açısından bloke etme kuralı gündemde mi? 

Bloke etme kuralıyla ilgili hususu Avrupa Komisyonu Üyeleri Heyetinin yarınki haftalık toplantısında görüşmeyi bekliyorum.  

Zamanlamayla ilgili olarak aramızda rahatsız edici bir müzakere tarzı yaşanmadı. JCPOA'nın eksiksiz uygulanması konusunda hepimiz aynı amacı paylaşıyoruz.

Diğer birçok alanda anlaşmazlıklarımız var ancak bu akşam JCPOA'ya odaklandık. Dolayısıyla bu bakımdan son derece yapıcı ve olumlu bir görüşme oldu.  Tarafların hepsi, bir zaman takvimi için değil bu anlaşmayı kurtarmak istiyorsak – ki bu hiç de kolay bir süreç değildir -  acilen çözümler bulmanın gerektiği, ve bunu ne kadar erken yaparsak o kadar kolay olacağını ifade ettiler.  

Evet, kolay olmayacak fakat masadakilerden birinin dile getirdiği bir benzetmeyi kullanmam gerekirse, hepimizin yoğun bakımda bir yakını var ve hepimiz onu bir an önce oradan çıkarmak istiyoruz. 

 

Q. Görüştüğünüz bu adımların başarılı olması halinde bunun, balistik füzeler, nükleer anlaşmanın akıbeti ve İran'ın Orta Doğu çatışmalarına müdahil olması gibi ihtilaflı meselelerde İran'la ilave müzakerelere zemin hazırlayacağını düşünüyor musunuz?

Avrupalılar olarak hepimiz için gayet net olan bir husus var; İran'la çözümlememiz gereken, füzeler ya da bölgesel sorunlar olsun, herhangi başka meseleyi nükleer anlaşma devredeyken çözümleme şansımız daha yüksektir. 

İkisi arasında bir bağlantı olmadığı hususu bizim için son derece açıktır; nükleer anlaşma yapıldı ve tam da nükleer konulara ilişkin olduğu için bu anlaşma işe yarıyor ve buna ilişkin karar on beş on altı yıl önce alınmıştır. Bu bağlamdaki yani nükleere ilişkin taahhütlerimizin arkasındayız.   

Şüphesiz bu anlaşma İran ile görüştüğümüz ve İran'la ayrıca ele almamız gereken tüm diğer konuları dışarıda bırakmıyor. Bu konuda her zaman net olduk;  diğer konuları İran'la görüşmek için İran nükleer anlaşmasının yürürlükte kalması kalmamasına göre daha fazla imkan ve olasılık sunmaktadır.  

Gelecekte neler olacağını göreceğiz. Avrupalılar olarak bizim için diğer hususları da ele almak son derece önemlidir. Bu akşam temel amaç İran'la yapılan anlaşmanın kurtarılması ve tüm hükümlerinin korunmasıdır. 

Anlaşma yürürlükte kalmadığı sürece başka bir meselenin konuşulması ya da müzakere edilmesi için bir zemin oluşturmanın son derece zor olacağına inanıyoruz.